Framtíðarsýn um stafræna hæfni
Í grunnskólum Kópavogs leggjum við áherslu á að allir nemendur þrói með sér þá stafrænu hæfni, gagnrýna hugsun og stafræna borgaravitund sem þeir þurfa til náms, samskipta, sköpunar og þátttöku í samfélaginu. Stafræn tækni er mikilvægur hluti af námi og daglegu lífi barna og ungmenna og því er mikilvægt að nemendur læri að nýta hana á öruggan, ábyrgan og skapandi hátt.
Markmiðið er ekki eingöngu að læra á tiltekin tæki eða forrit heldur að þróa færni sem nýtist í námi, starfi og samfélagi framtíðarinnar. Tæknin er leið að markmiði en ekki markmið í sjálfu sér. Hún á að styðja við nám, efla þátttöku, auðvelda samvinnu og skapa ný tækifæri til sköpunar og lausnaleitar.
Hvað eiga nemendur að læra?
Stafræn hæfni felur í sér margt fleira en að kunna að nota tæki. Í skólastarfinu fá nemendur tækifæri til að þróa með sér hæfni til að:
- afla upplýsinga, meta áreiðanleika þeirra og nýta þær á ábyrgan hátt,
- vinna með öðrum í stafrænu umhverfi,
- tjá hugmyndir sínar með texta, myndum, hljóði, myndböndum og öðrum stafrænum miðlum,
- leysa verkefni og áskoranir með stuðningi stafrænnar tækni,
- sýna ábyrgð í stafrænum samskiptum,
- vernda eigin persónuupplýsingar og virða rétt annarra,
- nýta gervigreind og önnur ný verkfæri með gagnrýnum og ábyrgum hætti.
Stafræn hæfni er hluti af námi í öllum námsgreinum og þróast jafnt og þétt í gegnum alla skólagönguna.
Stafræn borgaravitund
Þegar við notum netið og stafræna miðla erum við þátttakendur í stafrænu samfélagi. Stafræn borgaravitund snýst um að kunna að nýta tæknina af ábyrgð, sýna öðrum virðingu og taka upplýstar ákvarðanir um eigin samskipti og þátttöku.
Í skólastarfi læra nemendur að:
- bera virðingu fyrir skoðunum og réttindum annarra,
- sýna kurteisi í samskiptum á netinu,
- virða höfundarrétt og heimildanotkun,
- þekkja hættur sem geta fylgt stafrænum samskiptum,
- meta upplýsingar á gagnrýninn hátt,
- taka ábyrgð á því efni sem við búum til og deilum með öðrum. Markmiðið er að allir nemendur verði öruggir, ábyrgir og virkir þátttakendur í stafrænu samfélagi.
Ábyrg tækni- og miðlanotkun
Tækin sem notuð eru í skólastarfi eru fyrst og fremst námstæki. Nemendur bera ábyrgð á að fara vel með þau og nýta þau með þeim hætti sem styður við nám, samskipti og sköpun.
Mikilvægt er að nemendur:
- fari eftir leiðbeiningum kennara og starfsfólks skóla,
- gæti að eigin öryggi og persónuvernd,
- sýni ábyrgð í samskiptum og miðlun efnis,
- virði reglur um notkun stafrænnar tækni í skólastarfi,
- leiti aðstoðar ef upp koma aðstæður á netinu sem valda óöryggi eða vanlíðan.
Ábyrg notkun tækninnar snýst ekki eingöngu um öryggi heldur einnig um að nýta hana með markvissum hætti til náms, sköpunar og þátttöku.
Notkun spjaldtölva
Allir nemendur í grunnskólum Kópavogs fá spjaldtölvu til að nota í námi. Fyrst um sinn er spjaldtölvan geymd í skólanum. Spjaldtölvan er stillt þannig að nemendur geta ekki sett inn forrit að eigin vali. Nemendur fá ýmis verkefni sem unnin eru á skólatíma og fá einnig fræðslu um rétta og ábyrga notkun spjaldtölvunnar.
Þegar skóli ákveður að kominn sé tími til að nemendur fari heim með spjaldtölvurnar vegna rafræns heimanáms (yfirleitt í 5. bekk) fá foreldrar senda rafræna kynningu um helstu atriði varðandi spjaldtölvunotkun nemenda.
Helstu forrit
Google umhverfið. Allir nemendur í 5.-10. bekk hafa aðgang að Google verkfærum eins og Drive, Docs, Slides, Classroom og fleira. Til að nemendur geti notað þessi verkfæri stofnar hver skóli aðgang fyrir nemendur sem er um leið persónulegt skólanetfang nemandans. Netfangið samanstendur af fornafni, fyrsta staf í eftirnafni og fæðingardegi nemandans. Seinni hlutinn er kopskolar.is.
Google Classroom er fyrst og fremst rafrænt námsumsjónarkerfi (verkefni, skil, einkunnir og skipulag) og er pappírslaust kerfi sem sameinar t.d. tölvupóst, dagatal og skýjageymslu. Kerfið veitir auk þess aðgengi að ýmsum forritum til ritvinnslu, glærugerðar, töflureiknings o.fl. Kerfið gerir kennara kleift að senda nemendum verkefni með rafrænum hætti, nemendur geta unnið einir eða saman að verkefnunum og sent til kennara, sem getur svo sent nemendum endurgjöf og umsagnir um verkefnin.
Jamf School er umsýslukerfi sem Kópavogsbær notar til að stýra spjaldtölvunum. Kerfið sér um að setja upp og uppfæra öpp, tryggja öryggisstillingar og auðvelda umsýslu tækjanna.
App Store er hugbúnaðarveita Apple og þar er hægt að nálgast gríðarlegan fjölda forrita af ýmsu tagi. App Store er lokað hjá öllum nemendum.
Find my iPad er innbyggð þjófavörn spjaldtölvunnar. Tengist Apple ID notandans sem nemendur geta ekki breytt.
Samstarf heimilis og skóla
Árangursrík þróun stafrænnar hæfni byggir á góðu samstarfi heimilis og skóla. Foreldrar og skóli gegna mikilvægu hlutverki í að styðja börn og ungmenni í að þróa með sér ábyrga og heilbrigða tækni- og miðlanotkun.
Skólinn veitir nemendum fræðslu um stafræna hæfni, stafræna borgaravitund, netöryggi og ábyrga notkun tækninnar. Heimilin gegna á sama tíma mikilvægu hlutverki í að ræða við börn um samskipti á netinu, miðlanotkun, persónuvernd og jafnvægi milli stafrænnar þátttöku og annars daglegs lífs.
Með sameiginlegri sýn og samvinnu skapast bestu skilyrðin fyrir börn og ungmenni til að þróa með sér þá stafrænu hæfni sem þau þurfa til framtíðar. Ef upp koma áskoranir vinna heimili og skóli saman að lausnum sem styðja við vellíðan og jákvæða þátttöku nemandans. Í einstökum tilvikum getur verið gagnlegt að gera sameiginlegt samkomulag um tækninotkun, svo sem með notkun Virknikorta. Foreldrar sem óska eftir ráðgjöf geta ávallt leitað til starfsfólks skólans eða kynnt sér fræðsluefni hjá Heimili og skóla og Netvís.
Tölvan sem nemandi fær afhenta er fyrst og fremst námstæki. Nemandi skal hafa námstækið meðferðis í skólann á hverjum degi og fara eftir fyrirmælum kennara og starfsfólks skóla um notkun. Námsefni er dreift á tæki nemenda með ýmsum leiðum, t.d. í gegnum Seesaw eða Google Classroom. Öppum er dreift með Jamf School umsýslukerfinu.
Námstölva nemanda hefur sjálfkrafa aðgang að þráðlausu neti í skólanum og er sú tenging örugg og varin gegn óæskilegu efni. Nemanda er ekki heimilt að breyta því hvernig spjaldtölvan tengist þráðlausu neti í skólanum.
Notkunarskilmála í heild má lesa hér.
Notkun stafrænnar tækni heima
Stafræn tæki sem nemendur fá til afnota í skólastarfi eru fyrst og fremst námsverkfæri. Jafnframt geta þau nýst til sköpunar, upplýsingaöflunar, samskipta og margvíslegra áhugamála utan skóla. Margir nemendur nýta stafræna tækni til að læra nýja hluti, fylgjast með efni sem tengist áhugasviðum þeirra og skapa eigið efni, til dæmis með texta, myndum, hljóði eða myndböndum.
Foreldrar og forráðamenn gegna mikilvægu hlutverki í að styðja börn sín við ábyrga og heilbrigða notkun tækninnar. Æskilegt er að fjölskyldur ræði saman um reglur varðandi notkun tækja, skjátíma, samskipti á netinu, samfélagsmiðla og jafnvægi milli stafrænnar þátttöku og annars daglegs lífs.
Mikilvægt er að foreldrar fylgist með notkun barna sinna með hæfilegum hætti og sýni áhuga á því sem þau gera á netinu. Opnar samræður um upplifanir barna í stafrænum heimi eru oft áhrifaríkasta leiðin til að efla öryggi þeirra, sjálfstraust og ábyrgð.
Foreldrar þurfa einnig að hafa í huga aldursviðmið leikja, forrita og samfélagsmiðla. Mörg stafrænt samfélög og þjónustur gera ráð fyrir að notendur hafi náð ákveðnum aldri áður en þeir stofna aðgang. Mikilvægt er að ræða við börn um tilgang þessara viðmiða og styðja þau í að taka upplýstar ákvarðanir um eigin miðlanotkun.
Stafrænt samfélag býður upp á fjölmörg tækifæri en einnig áskoranir. Því er mikilvægt að ræða reglulega um persónuvernd, virðingu í samskiptum, myndbirtingar, upplýsingalæsi, netöryggi og hvernig greina má á milli áreiðanlegra og óáreiðanlegra upplýsinga. Eftir því sem notkun gervigreindar verður algengari er einnig mikilvægt að ræða hvernig meta eigi upplýsingar sem slík verkfæri setja fram og hvernig nota megi þau á ábyrgan hátt.
Reynslan sýnir að bestur árangur næst þegar skóli og heimili vinna saman að því að styðja börn og ungmenni í að þróa með sér stafræna hæfni, gagnrýna hugsun og ábyrga þátttöku í stafrænu samfélagi.
Stuðningsefni:
Vitundin foreldraefni með námsefni í stafrænni borgaravitund
Netvís verkfærakista fyrir foreldra
Heimili og skóli – Landsamtök foreldra foreldrasáttmálar o.fl.
Skilmálar um afnot af spjaldtölvu
Tæknileg úrræði og stuðningur við örugga notkun
Grunnskólar Kópavogs nýta ýmis tæknileg úrræði til að stuðla að öryggi nemenda í stafrænu skólastarfi. Þar má nefna öruggar nettengingar, síun á óviðeigandi efni, stýringu aðgengis að þjónustum og önnur úrræði sem styðja við örugga notkun stafrænnar tækni.
Margt af því sem nýtt er í skólastarfinu getur einnig komið að góðum notum á heimilum. Foreldrar geta, eftir því sem við á, nýtt sér sambærilegar öryggisstillingar á heimilisneti, leitarvélum, tækjum og stafrænum þjónustum til að styðja börn sín í öruggri og ábyrgri þátttöku í stafrænu samfélagi.
Tæknilegar lausnir eru þó aðeins einn þáttur af stafrænu uppeldi. Mikilvægast er að börn fái leiðsögn, fræðslu og tækifæri til samræðna um netöryggi, persónuvernd, samfélagsmiðla, upplýsingalæsi og ábyrga notkun tækninnar. Heimili og skóli gegna þar sameiginlegu hlutverki.
Foreldrar geta nýtt tæknileg úrræði til að:
- auka öryggi barna á netinu,
- takmarka aðgang að óviðeigandi efni þegar þörf er á,
- styðja við heilbrigðar stafrænar venjur,
- skapa jafnvægi milli skólastarfs, frítíma, hreyfingar og hvíldar.
Nánari upplýsingar um öryggisstillingar, netöryggi, stafrænt uppeldi og fjölskyldusamninga má finna á vefsíðu Heimilis og skóla. Leiðbeiningamyndbönd um stillingar á spjaldtölvum má finna á upplýsingasíðunni Upplýsingatækni í grunnskólum Kópavogs, en ennþá eru flestir nemendur með spjaldtölvur sem námstæki.
Nemendur bera ábyrgð á að koma með námstæki sem notuð eru í skólastarfi tilbúin til notkunar á hverjum skóladegi. Foreldrar eru hvattir til að styðja börn sín í að þróa góðar venjur varðandi umgengni við tæki, hleðslu þeirra og jafnvægi milli stafrænnar þátttöku, hreyfingar, hvíldar og svefns.
Ef óhapp verður
Skólatæki sem nemendum eru falin til afnota eru mikilvæg námsverkfæri og því mikilvægt að fara vel með þau. Nemendur eru hvattir til að sýna ábyrgð í umgengni við tækin og fylgja leiðbeiningum skólans um notkun þeirra og varðveislu.
Ef tæki týnist, bilar eða verður fyrir skemmdum skal láta skóla vita sem allra fyrst. Best er að hafa samband við umsjónarkennara eða annað starfsfólk skólans sem leiðbeinir um næstu skref og sér um að tilkynning berist á réttan stað.
Markmið skólans er að tryggja nemendum áframhaldandi aðgang að þeim stafrænu verkfærum sem þeir þurfa til náms. Reynt verður að finna viðeigandi lausn eins fljótt og auðið er ef tæki verður óvirkt eða óaðgengilegt vegna bilunar, skemmda eða taps.
Mikilvægt er að öryggis- og staðsetningarlausnir sem settar eru upp á skólatækjum séu virkar samkvæmt leiðbeiningum skólans. Slíkar lausnir stuðla að öryggi tækjanna og auðvelda viðbrögð ef tæki týnist eða er stolið.
Nánari upplýsingar um bilanir og tjón eru hér.
Uppfært í ágúst 2026